Ίσως να μην έχετε ακούσει ποτέ αυτόν τον όρο γιατί είναι σχετικά πρόσφατος, εισήχθη από τον Thomas Hanna περίπου το 1980 και μπορούμε να το φανταστούμε σαν ένα μπαλόνι που περιέχει διάφορες παλιές και νέες τεχνικές άσκησης, μερικές χαρακτηριστικές, με μεγάλη ιστορία, είναι η yoga, το tai chi κ.α. και μερικές πιο σύγχρονες είναι το Feldenkrais, Body Mind Centering, η Alexander technique, το Laban movement analysis, η Ideokinsis, η χοροθεραπεία, κ.α. Επίσης πρόσφατα δημιουργήθηκε το Hanna somatics association που περιλαμβάνει την διδασκαλία και το ασκησιολόγιο του εμπνευστή του όρου αυτού.
Τι κοινό όμως έχουν όλα τα παραπάνω ώστε να τα βάλλουμε στο ίδιο «μπαλόνι»; Έχουν κοινό τρόπο αντιμετώπισης του σώματος δηλαδή το ανθρώπινο σώμα, ως ενοποιημένο σύστημα, την άμεση σύνδεση και αλληλεπίδραση σώματος και πνεύματος. Η ανατομία, η φυσιολογία και η ψυχολογία αποτελούν τις λίθους για να παραχθεί η κίνηση. Σε αυτές τις μεθόδους, κυριαρχεί η κινητική ευγένεια και δίνεται πάντα ο απαραίτητος χρόνος μέχρι ο ασκούμενος να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα, με ηρεμία και υπομονή. Στόχος είναι η εσωτερική αίσθηση του εαυτού και η σύνδεση με την κίνηση. Οι λέξεις κλειδιά για αυτές τις μεθόδους είναι η σύνδεση, η συνείδηση, η αφύπνιση, η αυτοπραγμάτωση.Συνειδητοποίησα λοιπόν ότι χρόνια τώρα φλερτάρω με τις τεχνικές των somatics, ήδη διδάσκω 8 χρόνια yoga και έχω παρακολουθήσει αρκετά σεμινάρια χορού και ψυχοκινητικής αγωγής που συνδέονται με τις παραπάνω τεχνικές. Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω με λέξεις την αίσθηση που σου αφήνει η βιωματική εμπειρία, για αυτό θα περιγράψω απλά τις πιο γνωστές σύγχρονες πρακτικές με την ελπίδα να σας ξυπνήσω την ανάγκη για δοκιμή και πειραματισμό.
Feldenkrais
Η μέθοδος πήρε το όνομα της από τον ιδρυτή της, ο οποίος ήταν διακεκριμένος φυσικός και λάτρης των σπορ. Ένας σοβαρός τραυματισμός τον οδήγησε στην δημιουργία της μεθόδου. Η ιδέα εδώ σχετίζεται με τον τρόπο που ο άνθρωπος μαθαίνει να κινείται, πως το νευρικό σύστημα επηρεάζεται από αυτό και με ποιο τρόπο μπορούμε να αναπρογραμματίσουμε ένα σώμα ώστε να μάθει να κινείται με τρόπο που δεν του δημιουργεί πόνο. Επιδιώκεται η εκ νέου επίγνωση του σώματος και η βασική αρχή είναι η επίδραση της βαρύτητας. Η ιδέα δόθηκε από την διαπίστωση ότι από όλα τα ζώα μόνο ο άνθρωπος χρειάζεται να του μάθουν να περπατάει (είναι σε μειονεκτική θέση σε σχέση με άλλα θηλαστικά που το ένστικτο τους οδηγεί πολύ νωρίς στην ανεξαρτητοποίηση τους) επιπλέον υπάρχουν μεγάλες διαφορές στο χρόνο που απαιτείται μέχρι να σταθεί ανάλογα με το περιβάλλον. Ο τρόπος που θα κινηθεί κάποιος, η στάση του σώματος κτλ έχουν σε μεγάλο βαθμό κοινωνικές επιρροές, έτσι ένας πόνος μπορεί να είναι αποτέλεσμα της πρώτης κινητικής εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τον Feldenkrais αυτό είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει σε κάθε στάδιο της ζωής του ανθρώπου. Στόχος της μεθόδου είναι η κίνηση χωρίς μυϊκή προσπάθεια και η αναδιοργάνωση του νευρομυϊκού συστήματος. Η μέθοδος έχει δύο εκφάνσεις την συνειδητοποίηση μέσω της κίνησης και την λειτουργική ολοκλήρωση. Στην πρώτη περίπτωση ο εκπαιδευτής καθοδηγεί λεκτικά και ο μαθητής παρατηρεί, συνειδητοποιεί και δρα και τα μαθήματα μπορούν να δοθούν σε ομαδικές συνεδρίες. Στην δεύτερη περίπτωση ο εκπαιδευτής καθοδηγεί μέσα από την επαφή για αυτό επιτρέπονται μόνο ατομικές συνεδρίες.
Χοροθεραπεία
Ανήκει στις εναλλακτικές μεθόδους θεραπείας μέσω της τέχνης αλλά δεν είναι απαραίτητο ο στόχος των συμμετεχόντων να είναι η «θεραπεία». Αναμφισβήτητα ο χορός δίνει χαρά με όποιο τρόπο και αν προσεγγίζεται. Η χοροθεραπεία έχει δυο βασικές σχολές, την πρωτόγονη έκφραση και την χοροκινητική, και στις δυο περιπτώσεις επικρατεί κίνηση, χορός, επαφή με τον χώρο, η χρήση των ήχων και της μουσικής.
Στην πρωτόγονη έκφραση o χοροθεραπευτής παίζει και τραγουδά, προτρέποντας τους συμμετέχοντες να ακολουθήσουν τις φωνητικές και κινητικές εντολές του, αρχικά μέσω της αντιγραφής και στην πορεία ο καθένας εκφράζει τις δικές του ιδέες, εμπειρίες και συναισθήματα, αυτοσχεδιάζει. Ο στόχος είναι οι ασκούμενοι μέσω του τελετουργικού και του παιχνιδιού να διοχετεύσουν τα συναισθήματά τους και να εκφράσουν την προσωπική τους ιστορία.
Στη χοροκινητική, η ανάλυση της κίνησης έχει κεντρικό ρόλο. Ο χοροθεραπευτής παρατηρεί και καταγράφει νοερά τις κινήσεις και στη συνέχεια τις αναλύει ώστε να τον βοηθήσει να ανακαλύψει το συμβολισμό τους. Στόχος είναι η εξέλιξη, η διεύρυνση και η εξισορρόπηση του κινητικού προφίλ. Η λεκτική επικοινωνία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να εκφραστούν και μέσω του λόγου οι σκέψεις και τα συναισθήματα που βιωθήκαν κατά τη διάρκεια του χορού.
Alexander technique
Πήρε το όνομα από τον δημιουργό της μεθόδου Frederick Matthias Alexander ο οποίος ήταν μουσικός και ηθοποιός, μια προσωπική του αδυναμία (χρόνια λαρυγγίτιδα) τον οδήγησε στην δημιουργία της μεθόδου όπου ο μαθητής εκπαιδεύεται να αλλάξει κινητικές συνήθειες που τον οδηγούν σε πόνο ή άλλες κινητικές δυσκολίες. Τα μαθήματα δεν μπορούν να έχουν ομαδική μορφή, καθώς ο δάσκαλός εστιάζει στο σώμα ενός μαθητή, το παρατηρεί και επεμβαίνει λεκτικά ή μη, έτσι επανεκπαιδεύει και οδηγεί τον ασκούμενο στην αλλαγή κινητικών προτύπων που θα βελτιώσουν κάθε πτυχή της καθημερινότητας, πχ περπάτημα, τρέξιμο κτλ. Σαν τεχνική έχει εφαρμοστή σε μεγάλο βαθμό από αθλητές, μουσικούς και ηθοποιούς.
Body-Mind-Centering
Εμπνεύστρια της μεθόδου είναι η Bonnie Bainbridge Cohen η οποία σπούδασε φυσικοθεραπεία και χορό. Η μέθοδος είναι συνδεδεμένη με τα στάδια κίνησης του ατόμου όπως εξελίσσεται από την πρώτη στιγμή της ζωής του. Σύμφωνα με την εμπνεύστρια της μεθόδου τα πρώτα νευρολογικά πρότυπα οδηγούν στα κινητικά πρότυπα, όπως το καταλαβαίνω ο ασκούμενος καλείται να κάνει ανάκληση των κινητικών προτύπων και μέσα από εκεί να έρθει η παρατήρηση, η διόρθωση και η κινητική εξέλιξη.